Son dönemde kredi veya kredi kartı başvurusu yapan birçok kişi, kredi notu yüksek olmasına rağmen bankalardan olumsuz yanıt alıyor. Bunun temel nedeni ise bankaların artık yalnızca kredi notuna değil, müşterilerin hesap hareketlerine de ayrıntılı şekilde bakması.
Bankacılık sektöründe hayata geçirilen yeni uygulamalar kapsamında, sanal bahis siteleriyle ilişkili işlemler, kaynağı belirsiz para transferleri ve düzensiz para trafiği, kredi başvurularının reddedilmesine yol açıyor. Yapay zekâ destekli analiz sistemleri tarafından “riskli” olarak sınıflandırılan müşteriler, kredi ve kredi kartı kullanımında ciddi kısıtlamalarla karşılaşıyor.
DAVRANIŞSAL RİSK ANALİZİ DÖNEMİ
Bankalar, kredi değerlendirme süreçlerinde “davranışsal risk analizi” adı verilen yöntemi kullanıyor. Bu sistemle, müşterinin hesabına giren ve çıkan paranın düzeni inceleniyor. Düzenli maaş girişi, fatura ve temel harcamalar normal kabul edilirken; sık yapılan açıklamasız transferler, ani para giriş-çıkışları ile bahis ve oyun sitelerine yapılan ödemeler risk unsuru olarak değerlendiriliyor.
OTOMATİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ DEVREDE
İncelemeler büyük ölçüde otomatik sistemler aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Kara para aklama ve finansal suçlarla mücadele kapsamında kullanılan AML yazılımları, müşterilerin hesap hareketlerini geçmiş dönemlerle karşılaştırıyor. Olağan dışı işlemler tespit edildiğinde müşteri, bankanın iç sistemlerinde “yüksek riskli” olarak işaretlenebiliyor. Bu durum, ilerleyen süreçte yapılacak kredi ve kredi kartı başvurularının reddedilmesine neden olabiliyor.
“KREDİ NOTU ARTIK TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİL”
Özel bir bankanın İstanbul’daki şube müdürü, kredi değerlendirme süreçlerinin geçmişe kıyasla çok daha sıkı olduğunu belirterek, “Eskiden kredi notu yüksek olan bir müşteriye kredi vermek daha kolaydı. Şimdi ise hesabın nasıl kullanıldığına bakıyoruz. Bahis sitelerine düzenli para çıkışı olan ya da sık sık farklı kişilerle açıklamasız para trafiği bulunan müşteriler, gelirleri yüksek olsa bile riskli kabul edilebiliyor. Bu durum şube inisiyatifinden değil, sistemin oluşturduğu risk skorundan kaynaklanıyor” dedi.
YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER DE ETKİLİ
Uzmanlara göre bankaların bu yaklaşımının arkasında hem yasal yükümlülükler hem de artan finansal riskler bulunuyor. Bankalar, Merkez Bankası Risk Merkezi ve Kredi Kayıt Bürosu (KKB) üzerinden kredi geçmişini izlerken, kendi iç denetim ve uyum birimleriyle de hesap hareketlerini sürekli takip ediyor. Şüpheli işlemler tespit edildiğinde ilgili kurumlara bildirim yapılması zorunlu tutuluyor.
NE KADAR DEĞİL, NASIL KAZANDIĞIN ÖNEMLİ
Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, kredi değerlendirmelerinde davranış temelli analizlerin belirleyici hâle geldiğini vurgulayarak, “Kredi notu yüksek olan kişiler bile, hesap kullanım alışkanlıkları nedeniyle olumsuz sonuçlarla karşılaşabiliyor. Düzenli gelir, öngörülebilir harcamalar ve tutarlı para akışı düşük riskli kabul edilirken; gelirle uyumsuz harcamalar ve riskli sektörlerle temas, kredi değerlendirmesinde ciddi bir dezavantaj oluşturuyor” ifadelerini kullandı.
Bankacılık kaynakları, özellikle sanal bahis ve benzeri faaliyetlerin kredi değerlendirmesinde olumsuz bir faktör olarak öne çıktığını belirtiyor. Bu tür işlemler, sürdürülebilir ve düzenli gelir yapısıyla örtüşmeyen bir finansal davranış olarak kabul edilirken, birçok kişi farkında olmadan yaptığı hesap hareketleri nedeniyle bankaların “kredi verilemez” listesine girebiliyor.