Hazine ve Maliye Bakanlığı, kayıt dışı ekonomiyle mücadelede teknolojik kapasitesini bir üst seviyeye taşıdı. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), sahte belge ve haksız vergi iadesiyle mücadele kapsamında yapay zeka destekli yeni risk analiz uygulaması KAŞİF’i devreye aldı. Sistem, her gün yaklaşık 4 milyon mükellefi analiz ederek riskli işlemleri anlık olarak tespit ediyor.
Kamuoyunda “naylon fatura” olarak bilinen sahte belgelerle mücadelede daha önce kural tabanlı çalışan sistemler kullanan GİB, KAŞİF ile birlikte kuraldan bağımsız, öğrenen bir modele geçti. Makine öğrenmesi ve yapay zeka teknolojilerine dayanan uygulama, GİB Teknoloji ile TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü iş birliğiyle geliştirildi.
KAŞİF, önceden tanımlı senaryolara ihtiyaç duymadan, mükelleflerin davranışlarını sürekli izliyor; alışılmadık değişimleri otomatik olarak tespit ediyor. Büyük veri altyapısı üzerinde çalışan sistem, onlarca terabaytlık veriyi günlük olarak analiz ederek riskli mükellefleri raporluyor.
Uygulama kapsamında mükellefiyet bilgileri, fatura hareketleri, KDV iadeleri, beyanname verileri, ithalat ve ihracat işlemleri, çalışan sayıları ve üretim kapasiteleri gibi çok sayıda veri eş zamanlı değerlendiriliyor. Böylece sahte belge düzenleme ve haksız iade talepleri çok daha hızlı ve isabetli biçimde belirleniyor.
İlk sonuçlar dikkat çekici oldu. Sistemin devreye alınmasının hemen ardından, kuruluş günü fatura kesen şirketler, kısa sürede milyonlarca liralık sahte belge düzenleyen mükellefler ve yalnızca sahte fatura amacıyla kurulduğu değerlendirilen binlerce şirket tespit edildi. Son üç ayda kurulan 2 bin 550 mükellefin toplamda 276 milyar liralık fatura düzenlediği ve bu firmaların büyük bölümünün gerçek bir ticari faaliyeti bulunmadığı belirlendi.
Riskli görülen mükellefler Vergi Denetim Kurulu’na sevk edilirken, ilgili vergi daireleri tarafından da sahada yoklama yapılıyor. Sahte belge düzenlemek amacıyla kurulduğu tespit edilen şirketlerin mükellefiyetleri kapatılıyor.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, uygulamaya ilişkin değerlendirmesinde, kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir döneme girildiğini vurguladı. Şimşek, “Yapay zeka ve makine öğrenmesi sayesinde kayıt dışı faaliyetleri çok daha hızlı tespit ediyoruz. Tüm mükellefleri kayıt içinde kalmaya davet ediyoruz” dedi.
Risk analiz altyapısının sürekli geliştirildiğini belirten Şimşek, bu sayede hem vergi kaybının önleneceğini hem de haksız rekabetin azaltılacağını ifade etti.
