Türkiye, 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş ve Hatay merkezli iki büyük depremle sarsıldı. 11 ili etkileyen depremler, ekonomik, sosyal ve insani açıdan tarihsel ölçekte bir yıkıma yol açtı. Resmi verilere göre 53 bin 697 kişi hayatını kaybetti, 107 bin 213 kişi yaralandı. Yaklaşık 3,5 milyon kişi bölgeden göç ederken, 39 bin 555 bina tamamen yıkıldı.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yayımlanan raporlara göre depremlerin toplam ekonomik maliyetinin 103 milyar dolar seviyesinde olacağı öngörülürken, geçen üç yılda 91,5 milyar dolarlık harcama yapıldı. Bu tutar TL bazında yaklaşık 3,6 trilyon liraya karşılık geliyor. Harcamalar; altyapı yatırımları, konut ve ticari yapıların inşası ile barınma, gıda, enerji, sosyal destek ve insani yardımlar için kullanıldı.
Üçüncü yıl dönümü öncesinde yayımlanan güncel raporda, 433 bin 667 konut ile 21 bin 690 işyerinin inşasının tamamlandığı açıklandı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre ise Ocak 2026 itibarıyla orta ve üzeri hasarlı konut sayısı 632 bin 667, işyeri sayısı 108 bin 383 olarak belirlendi.
Depremden etkilenen 11 ilin Türkiye ekonomisindeki payı dikkat çekici düzeyde. Bu iller Türkiye GSYH’sinin yaklaşık yüzde 10’unu, tarımsal katma değerin ise yüzde 15’ini oluşturuyor. Depremin ardından sektörel üretimde ciddi düşüşler yaşanırken, toparlanma için büyük kamu kaynakları seferber edildi. Ancak bazı dönemlerde ayrılan ödeneklerin harcamaya dönüşemediği de raporlara yansıdı.
Deprem harcamalarının finansmanı için vergi düzenlemeleri de devreye alındı. Ek kurumlar vergisi ve motorlu taşıtlar vergisi başta olmak üzere çeşitli kalemlerden 2023-2025 döneminde yüz milyarlarca liralık ilave kamu geliri elde edildi.
Bölgede en öncelikli yatırım alanı konut ihtiyacı oldu. AFAD verilerine göre 359 bin 157 kişi konut, 39 bin 121 kişi ise işyeri hak sahibi olarak belirlendi. Strateji ve Bütçe Başkanlığı raporunda, hak sahiplerine yönelik 433 bin 667 konutun kura aşamasına getirildiği belirtildi. Bakanlık verilerinde ise konut ve işyeri ayrımı yapılmaksızın toplam 453 bin bağımsız bölümün tamamlandığı açıklandı.
Deprem bölgesindeki ekonomik toparlanmaya imalat sanayii de katkı sağladı. 11 il 2023’te 22,9 milyar dolar olan ihracatını 2024’te 24,2 milyar dolara çıkardı. Bölgenin sanayi ve imalat sanayi payı yeniden deprem öncesi seviyelere yaklaştı.
Deprem harcamalarını yakından takip eden Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, EKONOMİ’ye yaptığı değerlendirmede, “Üç yılın sonunda planlanan ödeneklerin yüzde 84’ünün kullanıldığı görülüyor. Konutta yüzde 68, işyerinde ise yüzde 20 seviyesinde teslim yapılmış durumda. Bu da hedeflenen seviyelerin altında kalındığını gösteriyor” ifadelerini kullandı. Yılmaz, önümüzdeki dönemde harcamaların doğrudan deprem bölgesinin ekonomik ve sosyal toparlanmasına odaklanmasının kritik önem taşıdığını vurguladı.
